Stowarzyszenie Polskich Artystów Muzyków Oddział Lubelski

Fonie Lublina 2021

123 456 789

info@example.com

Goldsmith Hall

New York, NY 90210

07:30 - 19:00

Monday to Friday

123 456 789

info@example.com

Goldsmith Hall

New York, NY 90210

07:30 - 19:00

Monday to Friday

Camille Saint-Saëns – in memoriam


Premiera on-line 28 lutego 2020, godz. 19:00

Sala Koncertowa Szkoły Muzycznej
im. T. Szeligowskiego w Lublinie

Kwartet Teleion:
Ewa Pukos – skrzypce
Maciej Rysak – skrzypce
Przemysław Raczek – altówka
Szymon Krzemień – wiolonczela

Piotr Ścirka – kontrabas
Maciej Hankus – flet
Krzysztof Pachla – klarnet
Stanisław Siedlaczek – ksylofon
Grzegorz Biegas – fortepian
Agnieszka Schulz-Brzyska – fortepian

słowo o muzyce: Kinga Krzymowska – Szacoń

PROGRAM:

G. Fauré (1845-1924) – II Kwintet fortepianowy c-moll op.115:
Allegro moderato
Allegro vivo
Andante moderato
Allegro molto


C. Saint-Saëns (1835-1921) – Caprice Valse „Wedding cake” op. 76

C. Saint-Saëns – Le Carnaval des animaux:
I. Introduction et Marche royale du lion
II. Poules et Coqs
III. Hémiones (ou Animaux véloces)
IV. Tortues
V. L’Éléphant
VI. Kangourous
VII. Aquarium
VIII. Personnages à longues oreilles
IX. Le Coucou au fond des bois
X. Volière
XI. Pianistes
XII. Fossiles
XIII. Le Cygne
XIV – Final

W obronie dyskretnej damy

Przekonanie o tym, że muzyka i polityka mają ze sobą wiele wspólnego, sięga jeszcze tradycji platońskiej. Do tej koncepcji powrócili też Francuzi, którzy boleśnie odczuli przegraną wojnę z Prusami. Pod hasłem powrotu do sztuki galijskiej postulowali oni odrodzenie francuskiego geniuszu, muzycznej elegancji i delikatności, bez cienia niemieckiej afektacji czy germańskiej ociężałości. Już w 1871 roku założono Narodowe Stowarzyszenie Muzyki, mające na celu propagowanie twórczości kompozytorów francuskich. Jednym z jego inicjatorów był Camille Saint-Saëns, nazywany muzycznym gladiatorem z powodu swojej uporczywej walki o usunięcie germańskich naleciałości z muzyki francuskiej, a w czasie I wojny światowej – także o usunięcie niemieckiej muzyki z francuskich sal koncertowych (szczególnie krytykował fascynację muzyką Wagnera, autora zapomnianej nieco komedii Kapitulacja, traktującej o przegranej Francji). Członkowie Stowarzyszenia starali się rozpowszechnić muzykę francuską, początkowo współczesną, później też dawniejszą, od Couperina czy Rameau po Vincenta d’Indy’ego. Była to zatem muzyka różnych epok i gatunków, ale zawsze elegancka, uporządkowana, sugestywna, nierzadko subtelna i liryczna, celnie porównana przez Claude’a Debussy’ego do dyskretnej damy.

Saint-Saëns, którego setną rocznicę śmierci obchodzimy w tym roku, był nie tylko nietuzinkowym kompozytorem, ale także organistą (przez Liszta określonym jako najlepszy organista na świecie), wybitnym intelektualistą, zainteresowanym m.in. entomologią i nowatorem (jako jeden z pierwszych pianistów dokonał nagrań fonograficznych, okazał się również pierwszym znanym kompozytorem, którego poproszono o napisanie muzyki filmowej). W muzyce Saint-Saënsa dominują tradycyjne formy, plastyczne melodie i oryginalna kolorystyka. Komponował z niezwykłą łatwością, jak sam przyznawał: żył z muzyką jak ryba w wodzie. Kwintesencję jego stylu odnaleźć można w pochodzącym z 1885 roku kaprysie-walcu Wedding Cake [Tort weselny] op. 76 na fortepian i orkiestrę smyczkową. Pełen błyskotliwych, a niekiedy również lirycznych pomysłów muzycznych utwór okazał się niezwykle wdzięcznym prezentem ślubnym dla zaprzyjaźnionej pianistki, Caroline Montigny-Remaury.  

Zaledwie rok później (w 1886) Saint-Saëns skomponował słynny Karnawał zwierząt. Utwór ten  powstał jako… muzyczny żart, przeznaczony dla grupy przyjaciół i napisany w chwili odpoczynku między intensywnym tournée, a pracą nad jednym z najdoskonalszych dzieł kompozytora: III Symfonią c-moll op. 78 . Całość pomyślana jest jako sugestywna, oddziałująca na wyobraźnię „fantazja zoologiczna”. W każdej z 14. części suity kompozytor zilustrował inne zwierzę, wykorzystując przy tym możliwości poszczególnych instrumentów. Obok kangura, lwa czy rybek w zestawieniu tym znalazły się również osobistości o długich uszach (czyli osły, w czym dopatrywano się satyry na krytyków), a także – dość osobliwie – postacie początkujących pianistów, co rusz potykających się na prostych gamach. Humor polega tu nie tylko na naśladowaniu charakteru poszczególnych zwierząt czy wydawanych przez nie odgłosów, ale także zręcznym wplataniu parodii i aranżacji (choćby Piekielnego galopu Offenbacha, arii z Cyrulika Sewilskiego Rossiniego, czy znanych piosenek dziecięcych). Fakt, że Karnawał jest dziś tak szeroko znany, pozostaje swoistym paradoksem – Saint-Saëns po jego napisaniu tak bardzo obawiał się o swoją reputację, że zabronił wykonywania utworu w całości, a do druku dopuścił jedynie Łabędzia. Ta właśnie część, najbardziej liryczna i poważna, zyskała szczególny rozgłos na początku XX wieku, gdy Michaił Fokin przygotował na jej podstawie choreografię dla legendarnej baleriny, Anny Pawłowej (londyński dom Pawłowej zasłynął później z bogato ozdobionego stawu, w którym zawsze znajdowały się łabędzie).
Saint Saëns zajmował się nauczaniem jedynie przez cztery lata, a mimo to jego uczniowie zdążyli rozpoznać w nim geniusza. Do grupy studentów Saint-Saënsa należał m.in. Gabriel Fauré (1845-1924), kompozytor zakorzeniony w tradycji francuskiej, a zarazem odważnie stosujący śmiałe rozwiązania harmoniczne. W 1909 roku stanął on na czele Niezależnego Stowarzyszenia Muzycznego, wyodrębnionego ze wspomnianego wcześniej Stowarzyszenia Narodowego z myślą o propagowaniu nowej estetyki muzycznej.

Niemal dokładnie 100 lat temu, w maju 1921 roku swoją premierę miał II Kwintet fortepianowy c-moll op. 115 Faurégo. Powstał on zaledwie trzy lata przed śmiercią kompozytora i zachwycił odbiorców swoją żywiołowością (dziwiono się nawet, że utwór pełen młodzieńczego ducha mógł wyjść spod pióra sędziwego już artysty). Co ciekawe, komponując Kwintet c-moll Fauré zmagał się z postępującą głuchotą, którą jednak przemógł dzięki doświadczeniom z młodości. Już w czasie studiów nauczył się komponować z dala od instrumentu, bowiem w salach ćwiczeniowych – przy kilku instrumentach zgromadzonych w jednym pomieszczeniu – bywał ustawicznie rozpraszany. Utwór składa się z czterech części, a otwierające go Allegro moderato jest uznawane za jeden z najwspanialszych pomysłów muzycznych w twórczości kompozytora. Przy całej swej przystępności posiada też cechy nowoczesne, takie jak komplikacje rytmiczne czy wymykająca się tradycyjnym zasadom harmonika.  Choć o wspomnianych wyżej dziełach można by pisać jeszcze długo, warto przede wszystkim podkreślić, że powstały one z myślą o Słuchaczach – bo muzyka francuska, jak przyznał ponad sto lat temu Claude Debussy, chce przede wszystkim sprawiać przyjemność.

dr Kinga Krzymowska – Szacoń

_____

Organizator: Stowarzyszenie Polskich Artystów Muzyków Oddział Lubelski


Partnerzy: Stowarzyszenie Autorów ZAIKS, Szkoła Muzyczna I i II st. im. T. Szeligowskiego w Lublinie, Związek Artystów Wykonawców STOART, Towarzystwo Muzyczne im. H. Wieniawskiego w Lublinie

Realizacja:
nagranie i reżyseria dźwięku – Łukasz Jakubowski / Manufaktura Nagrań; nagranie i montaż video – Paweł Giergisiewicz


Patroni medialni: TVP Kultura, TVP 3 Lublin, Polskie Radio Lublina S.A., Radio Centrum, Kurier Lubelski, Dziennik Wschodni, Gość Niedzielny

Partner specjalny koncertu

Next

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

EnglishPolish